Polityka spójności dziś i jutro - głos Mazowsza w dyskusji
PLAN WYKŁADU
I. Aktualne ramy polityki spójności
II. Rozwój Mazowsza, a polityka spójności Unii Europejskiej
III. Ewolucja wizji przyszłej polityki spójności Unii Europejskiej
IV. Stanowisko województwa mazowieckiego
Szanowni Państwo,
Nie kryję satysfakcji z zaproszenia mnie na to dzisiejsze spotkanie do Krajowej Szkoły Administracji Publicznej. Już po raz kolejny mam bowiem przyjemność podzielić się z Państwem – słuchaczami Szkoły - refleksją na temat uwarunkowań polityki regionalnej. Dzisiaj chciałbym nieco szerzej przedstawić kontekst unijnej polityki spójności, która w znaczący sposób determinuje podejmowane decyzje i kierunki rozwoju Mazowsza, zarówno dziś, jak i w przyszłej perspektywie czasowej 2014-2020.
W swojej prezentacji chciałbym na wstępie nakreślić obecne ramy polityki spójności, ze szczególnym wskazaniem na możliwość absorpcji środków unijnych przez województwo do 2013 roku. Następnie przejdę do kwestii dualizmu w rozwoju regionu i problemów z klasyfikacją regionów do unijnej pomocy oraz wariantów rozwiązań, jakie proponujemy w sytuacji dość realnego ograniczenia środków europejskich na rozwój regionu w nowym okresie programowania. Razem z Państwem prześledzę również jak ewoluuje wizja nowej polityki spójności Unii Europejskiej, na przykładzie opracowanych raportów przedstawicieli Komisji Europejskiej. Po czym na koniec przedstawię główne tezy stanowiska województwa mazowieckiego na temat kształtu przyszłej polityki spójności UE. Wspomnę też o jednym z kluczowych problemów Mazowsza, tzw. „janosikowym” w kontekście funkcjonujących algorytmów podziału środków w ramach polityki regionalnej państwa.
I. Aktualne ramy polityki spójności
Szanowni Państwo,
Unia Europejska w perspektywie finansowej 2007 – 2013 stwarza nowe możliwości rozwojowe dla wszystkich regionów, koncentrując się na trzech celach: konwergencja, konkurencyjność
i zatrudnienie oraz współpraca terytorialna.
Poprzez zmniejszanie dysproporcji w poziomie dochodów między regionami zwiększa się konkurencyjność całego obszaru Unii. Trzeba podkreślić, iż europejska polityka spójności koncentruje się przede wszystkim na pomocy regionom najsłabiej rozwiniętym, co sprzyja ich rozwojowi i pozyskiwaniu nowych inwestycji, których realizacja bez takiej pomocy nie byłaby możliwa. Szczególnego znaczenia nabiera polityka spójności w regionach, które cechują się znacznym opóźnieniem, borykają się z brakiem możliwości rozwoju, w dobie globalizacji gospodarki i wzmożonej konkurencji.
Strategiczny charakter polityki spójności związany jest z decentralizacją odpowiedzialności i przekazaniem, jej innym podmiotom, w państwach członkowskich i regionach, które posiadają zarówno doświadczenie, jak i wiedzę niezbędną do efektywnego wdrażania polityki zgodnie z zasadą zarządzania wielopoziomowego.
To na regionach bowiem spoczywa bardzo często ciężar podejmowania kluczowych decyzji w takich sprawach, jak zatwierdzanie i zarządzanie projektami.
Bardzo istotny w kształtowaniu polityki spójności jest podział środków pomiędzy poszczególne cele. W budżecie Unii Europejskiej na cel konwergencja zarezerwowano kwotę 279 mld euro. Jest to, pula środków pięciokrotnie wyższa od przeznaczonej na cel konkurencyjność, gdzie przeznaczono jedynie 55 mld euro, oraz trzydziestokrotnie wyższa od środków wynegocjowanych na realizację celu europejskiej współpracy terytorialnej (9 mld euro).
Ogółem w okresie 2007 – 2013 Unia Europejska przeznaczyła do podziału 347 mld zł, z czego Polsce przypadła kwota ponad 67 mld euro, czyli około 19% środków przeznaczonych na europejska politykę spójności.
Pokrótce przypomnę Państwu charakterystykę poszczególnych celów polityki spójności. Najważniejszym celem w obecnym okresie programowania jest cel Konwergencja. Zadaniem tego celu jest ożywienie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w najsłabiej rozwiniętych regionach. Kładzie on szczególny nacisk na innowacyjność i społeczeństwo oparte na wiedzy, na przystosowanie do zmian gospodarczych i społecznych, na jakość środowiska przyrodniczego i skuteczność administracji. Finansowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego, jak również Funduszu Spójności, i obejmuje najsłabiej rozwinięte państwa członkowskie i regiony.
Do wsparcia w ramach celu Konkurencyjność regionalna
i zatrudnienie (tzw. II cel polityki spójności) kwalifikują się wszystkie obszary Unii Europejskiej, które nie są objęte celem Konwergencja. Jest on ukierunkowany na zwiększanie konkurencyjności i atrakcyjności regionów, jak również zatrudnienia poprzez zdynamizowanie zmian gospodarczych i społecznych. Finansowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego.
Zadaniem celu Europejska współpraca terytorialna jest umacnianie współpracy na poziomie transgranicznym, ponadnarodowym i międzyregionalnym. Uzupełnia działania dwóch pozostałych celów, jako że regiony nim objęte korzystają również z pomocy z tytułu celów Konwergencja lub Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie. Jest finansowany wyłącznie ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
Szanowni Państwo, jak ważna jest polityka spójności dla obszarów położonych peryferyjnie obrazuje niniejszy slajd. Celem konwergencja objęte są niemal wszystkie regiony, krajów której najpóźniej weszły do UE, a więc krajów postsocjalistycznych. Obszar Europy środkowo-wschodniej cechuje się pod wieloma względami niższymi wskaźnikami rozwojowymi, w porównaniu z krajami wysoko rozwiniętych tzw. „starej” Unii. Obszary objęte celem Konwergencja łączą regiony kwalifikowane na podstawie kryteriów regionalnych (PKB na mieszkańca poniżej 75% średniej UE) oraz państwa członkowskie, które są kwalifikowane do pomocy ze środków Funduszu Spójności na podstawie kryterium krajowego (DNB poniżej 90% średniej UE).
Z punktu widzenia zarządzania środkami unijnymi, zasadniczą zmianą w obecnym okresie programowania jest częściowa decentralizacja wdrażania programów operacyjnych finansowanych
z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Oprócz 5 programów centralnych (krajowych), powstało 16 programów regionalnych (RPO).
Łączna wielkość środków finansowych zaangażowanych
w realizację Narodowej Strategii Spójności 2007-2013 to blisko 85,6 mld euro, z czego 67,3 mld euro pochodziło z Funduszy Europejskich.
RPO WM jest jednym z 16 programów regionalnych, które realizują Strategię Rozwoju Kraju 2007-2015 (SRK) oraz Narodową Strategię Spójności 2007-2013 (NSS). Jednocześnie jest odzwierciedleniem polityki rozwoju prowadzonej przez Samorząd Województwa Mazowieckiego, której podstawę stanowi Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego do roku 2020 (SRWM). Program ten realizuje cele SRWM, których współfinansowanie jest możliwe
z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Przy tworzeniu projektu RPO uwzględnione zostały również zapisy odnowionej Strategii Lizbońskiej w zakresie rozwoju gospodarczego i wzrostu zatrudnienia.
Przy opracowaniu projektu programu kierowano się zasadami programowania, partnerstwa i dodatkowości, co oznacza, że dokument ma charakter wieloletniego planu budżetowego. Jego cele będą realizowane w oparciu o współdziałanie z partnerami społecznymi
i gospodarczymi. Środki UE nie zastępują środków krajowych, lecz jedynie wspierają osiąganie założonych celów rozwojowych. Realizacja RPO WM ma przyczynić się do zwiększenia konkurencyjności regionu oraz spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej województwa mazowieckiego.
Projekty kwalifikowane do dofinansowania z Programu przechodzą bowiem etap oceny strategicznej, a więc są oceniane pod kątem zgodności ze Strategią Rozwoju Województwa Mazowieckiego, gwarantując spójność regionu w trzech wymiarach: społecznym, gospodarczym i terytorialnym.
Województwo mazowieckie na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego otrzymało kwotę ponad 1,8 mld euro. Przy czym największą pulę środków w ramach programu zostanie rozdysponowana na regionalny system transportowy oraz na wzmocnienie potencjału innowacyjny i przedsiębiorczości na Mazowszu, a więc w obszarach prorozwojowych.
II. Rozwój Mazowsza, a polityka spójności Unii Europejskiej
Szanowni Państwo
Mazowsze jest regionem najbardziej zróżnicowanym wewnętrznie. Poziom Produktu Krajowego Brutto na mieszkańca w podregionie warszawskim jest ponad 4-krotnie wyższy niż w najbiedniejszym subregionie ostrołęcko-siedleckim. Decydujący wpływ na przekroczenie przez Mazowsze progu konwergencji ma Warszawa, która osiąga niemal 160% średniego PKB Unii Europejskiej. Pozostałe podregiony województwa nie przekraczają poziomu 75% średniej Unii Europejskiej mieszcząc się w I celu interwencji w ramach polityki spójności.
Uznaje się, że duże znaczenie sektorów wzrostu tj.: usługi finansowe i biznesowe dla przedsiębiorców, handel, transport i komunikacja oraz budownictwo, jest charakterystyczne dla regionów konkurencyjności (szczególnie dotyczy to usług finansowych i biznesowych). Pod względem udziału w wytwarzaniu Wartości Dodanej Brutto przez sektory wzrostu województwo mazowieckie przewyższa regiony konwergencji.
Porównując strukturę pracujących, można zauważyć, że Mazowsze jest zbliżone do regionów konwergencji, zwłaszcza pod względem udziału pracujących w rolnictwie (16%).
Analizując z kolei kapitał ludzki – a w nim odsetek osób z wykształceniem wyższym w grupie wiekowej 25-64 lata (25,6%) – można zaliczyć Mazowsze do regionów konkurencyjności.
Szanowni Państwo,
Regiony zwane „regionami przejściowymi” to regiony różniące się pod względem struktury społeczno-gospodarczej od regionów Konwergencji
i Konkurencyjności oraz charakteryzujące się tym, że:
· W następnym okresie programowania mogą stracić status regionu konwergencji.
· Są to często regiony o znacznym zróżnicowaniu wewnętrznym (np. regiony stołeczne).
· Są to regiony, które ucierpiały wskutek kryzysu gospodarczego.
Mazowsze pragnie wziąć czynny udział w dyskusji nad sposobem konstruowania kryteriów korzystania przez takie regiony ze środków UE w nowym okresie programowania, tak aby był on jak najbardziej korzystny dla regionów przejściowych, a w rezultacie dla harmonijnego rozwoju krajów członkowskich.
W obecnym okrasie programowania na lata 2007 – 2013 Mazowsze zostało zaliczone do celu 1 (konwergencja) polityki spójności Unii Europejskiej, bowiem spełniło warunek PKB na mieszkańca poniżej 75% średniej unijnej w latach 2000-2003.
Jednakże obecny poziom PKB województwa mazowieckiego przekroczył górny limit wyznaczony dla celu konwergencji, wynosząc 83,6% średniej unijnej, co rodzić może konsekwencje dla regionu w przyszłym okresie programowania.
Szanowni Państwo!
Uczestnicząc w debacie na temat przyszłości polityki spójności władze województwa zdają sobie sprawę z faktu, że dotychczasowe ramy polityki spójności, a także mapa pomocy regionalnej Unii Europejskiej mogą ulec zmianie w przyszłym okresie programowania i że województwo mazowieckie może stać się jednym z regionów przejściowych.
Należy mieć świadomość, że specyfika Mazowsza polegająca na jego silnym wewnętrznym zróżnicowaniu determinuje sposoby prowadzenia polityki rozwojowej województwa. Konieczne jest zatem jednoczesne prowadzenie polityki ukierunkowanej na konkurencyjność, w tym na innowacje, - skierowanej do Warszawy i innych ośrodków miejskich, oraz polityki wzmacniania szans i zrównoważonego rozwoju terytorialnego, dotyczy to obszarów najbardziej opóźnionych w rozwoju, w szczególności znajdujących się w części wschodniej województwa oraz oddalonych od metropolii.
Przy założeniu, że polityka Unii Europejskiej w przyszłym okresie programowania nie ulegnie istotnym zmianom przeprowadzono wstępną kalkulację wartości środków, które przypadły by Mazowszu w przyszłym okrasie programowania.
Wariant 1 tej w dotychczasowy kalkulacji dotyczy pozostawienia województwa mazowieckiego układzie statystycznym, Wariant 2 dotyczy utworzenia dwóch jednostek statystycznych, natomiast Wariant 3 to utworzenie dwóch niezależnych obszarów administracyjnych.
Rozważając wszystkie za i przeciw, opowiadamy się za wariantem
2 umożliwiającym dalszy rozwój województwa mazowieckiego
w dotychczasowych granicach administracyjnych i ustalonym nowym podziale jednostek dla celów statystycznych. Naszym zdaniem jest to rozwiązanie optymalne rozwiązujące dylemat „Mazowsze z Warszawą czy bez”.
Ponadto w trwającej debacie nad kształtem polityki spójności UE sugerujemy przyjęcie definicji regionów przejściowych, uznając za nie, te które osiągają średni poziom PKB per capita Unii Europejskiej - 27 państw w przedziale 75% - 100% korygowany o tak zwany efekt przemieszczenia. Jest on związany z przypisaniem statystycznym pewnej części PKB do miejsca, w którym nie powstał.
W przypadku Mazowsza rozwiązanie to skutkowałoby obniżeniem wskaźnika PKB o 10 punktów procentowych i umożliwiłoby pozostanie w ramach celu I polityki spójności.
Szanowni Państwo!
Wyodrębnienie statystyczne Warszawy na poziomie NUTS-2 jest rozwiązaniem najprostszym i optymalnym. Jest to również rozwiązanie korzystne z punktu widzenia statystycznego i finansowego.
Warszawa utrzymałaby status jednostki w ramach podziału NUTS-3 oraz uzyskałaby równocześnie status jednostki NUTS-2. Pozostałe jednostki statystyczne NUTS-3 województwa utworzyłyby drugi region NUTS-2. Zmianie uległaby, więc jedynie klasyfikacja poszczególnych obszarów dla celów statystycznych, natomiast analizy wskaźnikowe pozostałyby bez zmian.
Podobne rozwiązania podziału statystycznego przyjęto w Wielkiej Brytanii, której obszar został podzielony na 37 niedużych statystycznych regionów NUTS-2. Na tym poziomie wyodrębniono również duże metropolie takie jak: Manchester, czy Liverpool, zaś obszar Londynu został podzielony na dwa regiony NUTS-2 „Londyn wewnętrzny” i „Londyn zewnętrzny”.
Zbliżony układ NUTS-2 przyjęty został również w Niemczech, gdzie poszczególne landy posiadają po kilka jednostek statystycznych na poziomie NUTS-2.
Szanowni Państwo
Równolegle z pracami przygotowującymi Mazowsze do przyszłego okresu programowania w Unii Europejskiej na lata 2014 – 2020 w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego trwają prace nad Krajową Strategią Rozwoju Regionalnego 2010 - 2020, które Zarząd Województwa Mazowieckiego włączył się aktywnie.
Z uwagi na przyjęte w projekcie KSRR założenia ograniczające szczegółowość analiz do poziomu NUTS-3, część obszarów problemowych województwa mazowieckiego nie została zakwalifikowana do obszarów o najniższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego.
W ramach tych działań dla zapewnienia prawidłowej delimitacji obszarów problemowych Samorząd Województwa Mazowieckiego zaproponował nowy podział jednostek statystycznych NUTS-3 dla części północno –wschodniej województwa mazowieckiego.
Większa liczba jednostek statycznych NUTS-3 jest również ważna
z punktu widzenia delimitacji obszarów problemowych. Obszary problemowe wyznaczane są bowiem w oparciu o podział szczebla NUTS-3. Większa liczba jednostek, jednolitych gospodarczo
i powiązanych funkcjonalnie, umożliwi także prawidłową delimitację obszarów problemowych oraz dostosowanie instrumentów polityki regionalnej i przestrzennej do rzeczywistej sytuacji społeczno-gospodarczej poszczególnych części województwa.
W związku z tym proponuje się nowy podział jednostek statystycznych poziomu NUTS-3 „ostrołęcko-siedleckiego” oraz „ciechanowsko-płockiego” poprzez wyodrębnienie następujących jednostek:
• „płockiej” (m. Płock i powiaty: płocki, sierpecki i gostyniński),
• „ciechanowskiej” (powiaty: żuromiński, mławski, płoński, ciechanowski i pułtuski),
• „ostrołęckiej” (m. Ostrołęka i powiaty: przasnyski, ostrołęcki, makowski, wyszkowski, ostrowski),
• „siedleckiej” (m. Siedlce i powiaty: siedlecki, łosicki, węgrowski
i sokołowski)
Należy nadmieniać, że obszary problemowe wyznaczone w Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego oraz w Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2020 roku mają układ w znacznej mierze pokrywający się z obszarami wyznaczonymi według zaproponowanego nowego podziału NUTS-3.
III. Ewolucja wizji przyszłej polityki spójności Unii Europejskiej
Szanowni Państwo,
Obecnie w krajach Unii Europejskiej trwa dyskusja na temat przyszłego kształtu polityki spójności w nowym okresie programowania na lata 2014-2020, w której także nasze województwo bierze aktywny udział.
Należy mieć świadomość, że na koniec obecnego okresu programowania duża liczba regionów, obecnie otrzymujących wsparcie w ramach celu Konwergencja, przekroczył próg 75% PKB per capita średniej UE, wobec czego stracił swój status regionów konwergencji.
Regiony te przekraczając próg 75% nawet o bardzo niewiele, mogą liczyć się ze znaczną utratą wsparcia z funduszy strukturalnych. Ta sytuacja odnosi się do Mazowsza.
Problem ten dotyczy zwłaszcza regionów stołecznych nowych państw członkowskich, które na koniec 2013 r. przekroczą próg 75% PKB per capita, bowiem w regionach stołecznych wskaźnik ten wzrasta znacznie szybciej.
Należy mieś świadomość, że dotychczasowy sposób mierzenia spójności w ujęciu przestrzennym, oparty na jedno wskaźnikowym mierniku rozwoju, jakim jest PKB, nie w pełni odzwierciedla różne aspekty rozwoju, pomijając czynniki o charakterze demograficznym, społecznym, edukacyjnym, czy środowiskowym. Ponadto jego wartość uśredniona dla regionów o dużym zróżnicowaniu rozwoju, jak
w przypadku województwa mazowieckiego, wypacza obraz sytuacji gospodarczej regionu, ze względu na statystyczne oddziaływanie metropolii w naszym przypadku Warszawy.
Dyskusja nad przyszła polityka spójności rozpoczęła się
w ubiegłym roku kiedy to w kwietniu, komisarz Danuta Hübner zwróciła się do dra Fabrizia Barki, który piastuje stanowisko dyrektora generalnego w Ministerstwie Gospodarki i Finansów Włoch,
o przygotowanie niezależnego sprawozdania, zawierającego ocenę skuteczności dotychczasowej polityki spójności wraz z propozycją tej reformy.
W sprawozdaniu tym omówiono przesłanki ekonomiczne
i uzasadnienie dla kształtowania polityki rozwoju UE, zgodnie z potrzebami poszczególnych regionów oraz przedstawiono ocenę polityki spójności UE. Zidentyfikowano także ograniczoną liczbę priorytetów, których realizacja powinna stać się celem polityki spójności. Sprawozdanie zawierało także zalecenia dotyczące kluczowych elementów procesu administrowania polityką spójności, które zostały zidentyfikowane jako wymagające reform.
Należy podkreślić, że propozycje przedstawione w sprawozdaniu zostały opracowane całkowicie niezależnie od Komisji i stanowią interesujący wkład w obecną debatę na temat przyszłości polityki spójności.
W tym miejscu chciałbym przytoczyć dość wymowne słowa dra Fabrizia Barki, które brzmią: „Unia potrzebuje polityki w zakresie spójności gospodarczej i społecznej, dopasowanej do specyficznych potrzeb bardzo zróżnicowanych obszarów. Polityka taka powinna przyczynić się do zwiększenia możliwości i sprostania wyzwaniom, jakie stoją przed obywatelami UE w związku z powstawaniem jednolitego rynku. Zreformowana polityka spójności może spełnić te oczekiwania dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod, dużemu naciskowi na wyniki oraz nowoczesnemu wieloszczeblowemu zarządzaniu.”
Niejako dopełnieniem przedłożonych założeń zakresie polityki spójności jest dokument UE o randze strategii gospodarczej.
W grudniu 2009 r. Komisja opublikowała go, otwierając konsultacje na temat wzmocnienia europejskiej gospodarki poprzez realizację strategii UE 2020.
Celem tej strategii jest bardziej ekologiczny wzrost gospodarczy, który jednocześnie sprzyjał będzie włączeniu społecznemu, zgodnie
z wytycznymi przedstawionymi przez przewodniczącego Barroso.
Nowa strategia gospodarcza ma bazować na osiągnięciach strategii lizbońskiej, jednocześnie korzystając z jej doświadczeń.
W tym miejscu należy podkreślić, że przedstawiony dokument pokazuje, w jaki sposób UE 2020 będzie dążyć do umocnienia trendów prowadzących do wyjścia z kryzysu i jemu zapobieżeniu w przyszłości. Konstrukcja tej strategii opiera się na trzech celach tematycznych: tworzeniu wartości dzięki wiedzy, wzmocnieniu pozycji obywateli w społeczeństwach sprzyjających włączeniu oraz tworzeniu konkurencyjnej, spójnej i bardziej przyjaznej dla środowiska gospodarki.
Na przełomie roku w kontekście przyjęcia Traktatu Lizbońskiego oraz dyskusji o wizji strategii Unii Europejskiej 2020, ustępujący komisarz europejski ds. polityki regionalnej, Paweł Samecki przedstawił wizję polityki spójności w kolejnym okresie programowania.
W dokumencie tym zawarł podsumowanie dotychczasowego przebiegu debaty na ten temat wraz z propozycjami mającymi na celu zwiększenie skuteczności polityki spójności.
Co istotne z analizy treści przygotowanych założeń wynika, że główne zadania polityki spójności, wdrażanej za pomocą EFRR, EFS
i FS mogą pozostać niezmienione w następnej perspektywie finansowej. Jednakże wobec wyzwań, które staje się faktem, a więc demograficznych, klimatycznych, energetycznych, społecznych oraz konkurencji ze strony nowopowstających potęg gospodarczych świata, zauważono potrzebę zwiększenia skuteczności działań na rzecz solidarności europejskiej. Europa powoli zaczyna być postrzegana jako suma wszystkich regionów.
Szanowni Państwo, w dalszej części tego dokumentu zwraca się uwagę zwrócono na aspekty, które zdaniem autorów zapewnią większą efektywność polityki spójności. Do tego zalicza się:
• skupienie polityki na ograniczonej liczbie celów zgodnych
z przyszłą strategią UE 2020, do których powinny należeć wzmacnianie bazy wiedzy ukierunkowanej na wzrost, stwarzanie sprzyjających warunków dla spójnej i zielonej gospodarki oraz promowanie zatrudnienia i spójności społecznej;
• silniejszy związek pomiędzy wykonawstwem/rezultatami
a bodźcami/uwarunkowaniami, czyli bardziej przejrzysta logika interwencji, w tym system ustalania i badania wymiernych jej rezultatów;
• wzmocnienie strategicznego wymiaru polityki wraz
z wprowadzeniem dyskusji na wysokim szczeblu (np. na Radzie ds. Ogólnych i w Parlamencie Europejskim);
• większa spójność i koordynacja z politykami sektorowymi na poziomie krajowym i europejskim m.in. poprzez wyznaczenie wspólnego strategicznego ukierunkowania dla wszystkich funduszy wspólnotowych podlegających zarządzaniu dzielonemu, aby zwiększyć efekt synergii;
• postawienie zdecydowanego kroku w kierunku prostszego, wydajniejszego bardziej przejrzystego systemu zarządzania
i kontroli.
W tym miejscu należy podkreślić, że ważną kwestią dla Polski,
a w szczególności dla województwa mazowieckiego pozostaje zdefiniowanie głównego priorytetu polityki spójności: konwergencja czy konkurencyjność.
Zawężenie działań polityki spójności do obszarów najbiedniejszych, czyli skierowanie działań jedynie na konwergencję, może bowiem doprowadzić do ograniczenia zasięgu jej działania, a w dłuższej perspektywie przyczynić się do jej całkowitej marginalizacji. Z drugiej jednak strony, koncentracja wyłącznie na konkurencyjności pozostawiła by Polskę poza głównym obszarem rozwoju Wspólnoty.
Dlatego, najkorzystniej było by traktować oba te cele jako równie istotne.
Szanowni Państwo
Mając świadomość jak ważna dla polskich regionów jest tocząca się debata nad kształtem przyszłej polityki spójności Unii Europejskiej, województwo mazowieckie zajęło stanowisko w tej sprawie. W oficjalnym dokumencie, Zarząd Województwa Mazowieckiego wypowiedział się, iż dotychczasowe ramy polityki regionalnej, a także mapa pomocy regionalnej UE w przyszłym okresie programowania muszą ulec zasadniczej ewolucji, a utrzymanie polityki spójności w niezmienionym kształcie jest wręcz niemożliwe.
Województwo optuje zatem za zogniskowaniem polityki spójności na ograniczonej liczbie celów, tak aby pozwoliły one na pełne wykorzystanie potencjałów poszczególnych regionów, przy zachowaniu koncentracji na głównych priorytetach, tj.: zwiększenie konkurencyjności i zatrudnienia na poziomie regionalnym, niezależnie od położenia regionu, ułatwianie wzrostu na obszarach zapóźnionych gospodarczo, zwiększanie stopnia integracji transgranicznej.
Naszym zdaniem polityka regionalna powinna także inwestować
w działania mające na celu bardziej zrównoważony, policentryczny rozwój miast w całości sieci miejskiej, na poziomie krajowym
i wspólnotowym. Chodzi tu przede wszystkim o dostrzeżenie roli mniejszych ośrodków miejskich, które dysponują potencjałem umożliwiającym ich przekształcenie w lokalne ośrodki wzrostu.
Niepokojącym może być fakt, iż „nowa” polityka regionalna stawia na wykorzystanie potencjału wewnętrznego regionu w postaci „przewag konkurencyjnych”, pomniejszając znaczenie wyrównywania różnic
i kompensacji regionom słabiej rozwiniętym. W praktyce może to oznaczać dla kraju, w tym dla Mazowsza, niekorzystną tendencję do przesuwania akcentów z działań służących rozwojowi opartemu na innowacjach i przedsiębiorczości ku działaniom wspierającym tradycyjne sektory związane z rolnictwem, ochroną środowiska i branżą turystyczną.
Ze względu na specyfikę województwa mazowieckiego istnieje potrzeba zdefiniowania wskaźników rozwoju regionu, które kompleksowo uwzględnią nie tylko poziom rozwoju gospodarczego mierzony wartością PKB, ale również wezmą pod uwagę czynniki terytorialne, środowiskowe, społeczne. Dlatego też proponujemy, aby rzeczywiste różnice w jakości życia były odzwierciedlane wskaźnikami, tj.: HDI (Human Development Index – wskaźnik rozwoju społecznego), HPI (Human Poverty Index – wskaźnik ubóstwa społecznego) lub „Quality of life index”. Jednakże w przypadku utrzymania dotychczasowych zasad pomiaru poziomu rozwoju gospodarczego w oparciu o wskaźnik PKB per capita wyrażony w jednostkach siły nabywczej, należałoby uwzględnić tak zwany „efekt przemieszczania się”. Efekt ten, bowiem znacząco zniekształca obraz województwa mazowieckiego, poprzez zawyżenie wskaźnika – PKB o ok. 10%.
Szanowni Państwo
Pragnę wyraźnie podkreślić, że przyszłość polityki regionalnej
w perspektywie wykraczającej poza horyzont roku 2013 – będzie zależała od sposobu wykorzystania szans, przed którymi stoją obecnie regiony – zawłaszcza, jeżeli chodzi o efektywność wykorzystania środków europejskich.
Chcemy zatem, aby Mazowsze cechowało się nie tylko dużą konkurencyjnością w stosunku do innych regionów europejskich, ale także zachowało spójność społeczną, gospodarczą i przestrzenną, co jest szczególnie ważne w kontekście lobby na rzecz autonomizacji Warszawy. Dla województwa mazowieckiego w nowym okresie programowania niezwykle istotną kwestią jest zmiana obecnego podziału środków Unii Europejskiej na poziomie NUTS bez konieczności administracyjnego wydzielenia Warszawy lub zmiany wskaźników alokacji środków, o czym już wspominałem.
Jednak na zakończenie, wykraczając poniekąd poza nasz dzisiejszy temat spotkania, chciałbym podzielić się z Państwem refleksją dotyczącą kuriozalnej sytuacji dotyczącej obecnie funkcjonującego mechanizmu podziału środków publicznych w ramach subwencji równoważącej.
Bowiem zapisany w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego algorytm przekazywania i podziału środków pomiędzy regiony, jest kuriozalny i szkodliwy z punktu widzenia polityki regionalnej.
W obecnej sytuacji, po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej stosowanie subwencji równoważącej w obecnej postaci straciło rację bytu, ponieważ główny ciężar dofinansowania rozwoju województw przejęły fundusze unijne poprzez Regionalne Programy Operacyjne.
Wysokość wpłat, jakie województwo mazowieckie przekazuje ze swoich dochodów własnych dramatycznie rośnie. W 2005 roku wysokość wpłaty na część regionalną subwencji równoważącej dla województwa mazowieckiego wynosiła 310 mln zł (24% uzyskanych dochodów podatkowych), w 2006 roku była to już kwota 638 mln zł. W planach na rok 2010 wysokość wpłaty wzrosła do poziomu 939 mln zł. Na przestrzeni lat 2005 – 2010 będzie to aż trzykrotny wzrost. W 2010 r. wartość transz do budżetu ma stanowić 54% dochodów podatkowych województwa mazowieckiego. Beneficjentami nadwyżki województwa mazowieckiego są wszystkie województwa bez względu na poziom rozwoju gospodarczego. W alarmująco trudnej sytuacji znajduje się również Warszawa, która w roku 2010 odprowadzi do budżetu państwa ponad 395 mln zł, jako gmina i 572 mln zł, jako powiat.
Pozbawienie woj. mazowieckiego łącznie z Warszawą, tak znacznej części wpływów z dochodów własnych wpływa destrukcyjnie na realizację polityki regionalnej zmuszając Samorząd Województwa do finansowania szeregu inwestycji przy pomocy kredytów komercyjnych. Poziom zadłużenia zbliża się do granicy ustawowej 60% rocznych dochodów, zamykając możliwość realizacji dalszych inwestycji.
W zaistniałej sytuacji wnioski nasuwają się same, iż ciężar wspierania rozwoju poszczególnych województw powinien być znacznie zmniejszony, a system subwencji równoważącej w dotychczasowym kształcie należy uznać za anachroniczny, gdyż hamuje on rozwój gospodarczy woj. mazowieckiego.
Szanowni Państwo
To dzisiejsze nasze spotkanie proszę, abyście potraktowali jako głos w toczącej się debacie na temat przyszłej polityki spójności. Jej ramy, przekładające się na dostępność funduszy, w znaczący sposób determinują dziś i będą warunkowały w przyszłości rozwój polskich regionów. Przypadek Mazowsza, które cechuje dychotomia rozwoju, ze względu na jego stołeczność, jest szczególnym i wymaga innych rozwiązań, według wariantów, które tutaj Państwu przedstawiłem. Intencją moją było również przytoczyć najważniejsze tezy z dyskusji nad kształtem polityki spójności do roku 2020, w której to Mazowsze bierze czynny udział. Nie omieszkałem także wspomnieć o istotny problemie „janosikowego”, które jest obciążeniem hamującym rozwój społeczno-gospodarczy Mazowsza.
Kończąc, chciałbym Państwu serdecznie podziękować za poświęcony czas i uwagę.
Slajdy
|
