Reforma szkolnictwa wyższego w Polsce
8 kwietnia 2009 r. w KSAP odbyło się konwersatorium nt. polityki państwa zatytułowane “Reforma szkolnictwa wyższego w Polsce". Konwersatorium poprowadziła prof. Grażyna Prawelska-Skrzypek, podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Prelegentka nakreśliła kierunki zmian w systemie szkolnictwa wyższego, które zawarte są w pakiecie zmian. Zaznaczyła, że obszar szkolnictwa wyższego jest kluczowy w procesie budowania konkurencyjnej gospodarki. Podkreśliła również, że proponowane przez resort zmiany w polityce szkolnictwa wyższego są zgodne z ogólnoeuropejskim kierunkiem przemian.
Praca nad projektem zmian odbywa się w ramach trzech pakietów dotyczących: studentów i spraw studenckich, modelu kariery naukowej oraz reform w sposobie zarządzania uczelniami.
Osią projektu reformy jest zmiana podejścia do kształcenia. Zakłada on przede wszystkim, zapewnienie uczelniom warunków do działania z większym zakresem elastyczności.
Prelegentka podkreśliła, że uczelnie, mimo stosunkowo szerokiej autonomii, ograniczone są sztywnymi regulacjami, które wprowadzają poważne ograniczenia. Obejmują one na przykład kwestię tworzenia nowych, interdyscyplinarnych kierunków studiów, jeśli takowe nie znajdują się na centralnej liście ministra. Prowadzi to do braku elastyczności i niemożności dostosowywania oferty edukacyjnej do potrzeb rynku. Sprawia to, że studenci nie mają możliwości swobodnego kreowania własnej ścieżki rozwoju. Dlatego niektórzy z nich studiują po kilka kierunków, co nie zawsze jest rozwiązaniem efektywnym.
Uczelnie będą mogły łatwiej tworzenia nowe kierunki. Pakiet rozwiązań zawiera zatem: możliwość zamówienia przez ministra lub pracodawcę kierunku kształcenia, wspólne kształcenie uczelni z pracodawcą, a także profilowanie kierunków studiów (profil ogólny i zawodowy na studiach pierwszego stopnia i ogólny, zawodowy oraz badawczy na studiach drugiego stopnia). Takie podejście przywróciłoby nauce funkcje kształtowania postaw, a nie tylko przekazywania wiedzy.
Kariera naukowa
Prelegentka omówiła także problem nieodpowiedniej dystrybucji środków na pomoc materialną, co utrwala nierówny dostęp do edukacji. Zbyt powszechne przyznawanie stypendiów naukowych tylko “za dobrą średnią” sprawia, że pomoc często trafia do osób, które jej nie potrzebują, a sama instytucja stypendium traci prestiżowy charakter. Rozwiązaniem jest wprowadzenie nagród naukowych, przyznawanych jednakże tylko za wybitne osiągnięcia oraz przeznaczenie większej ilości środków na pomoc materialną.
Profesor Prawelska-Skrzypek przedstawiła także pożądany model kariery naukowej. Na przykład o tytuł doktora mogłaby ubiegać się osoba mająca dorobek naukowy obejmujący publikacje w uznanych, międzynarodowych pozycjach. Podkreśliła również znaczenie znajomości języków obcych wśród doktorantów oraz udziału pracowników nauki w międzynarodowej współpracy. W zakresie habilitacji zmiany dotyczą przede wszystkim przyspieszenia samego procesu nadawania tytułu, który powinien być przejrzysty i bardziej przyjazny dla zainteresowanego. Zapowiedziała, że naukowcy zyskają prawo do samodzielnego wyboru Rady Wydziału.
Naukowiec aktywny
Pakiet zmian zakłada także wprowadzenie pojęcia naukowca aktywnego badawczo. Stanowisko samodzielnego pracownika powinno wiązać się z równie aktywną działalnością badawczą i publikacjami. Reforma zakłada wprowadzenia także wymogu oceny naukowej przeprowadzanej co dwa lata. Już jedna ocena negatywna dawałaby podstawę do rozwiązania umowy o pracę w placówce naukowej. Chodzi o zapobieganie stagnacji twórczej osób po habilitacji. Badacz powinien rozwijać kontakt ze współczesną myślą i ze środowiskiem międzynarodowym.
Równie ważnym komponentem pakietu reform jest kwestia polityki kadrowej na uczelniach. Proponowane rozwiązania dotyczą: powszechnych konkursów na stanowiska wykładowców, zatrudnienia na czas określony, jednoetatowości wykładowcy, a także obowiązku upubliczniania dorobków naukowych pracowników. W planach jest stworzenie centralnej platformy MEN, na której umieszczane będą wszystkie informacje o konkursach. Powyższe kwestie wiążą się, przede wszystkim, z nowym modelem zarządzania uczelnią. Reforma zmierza ku jasnemu przypisaniu rektorowi uczelni konkretnych obowiązków i odpowiedzialności (menedżerski model zarządzania). Poza tym, wybierany powinien być w drodze konkursowej. Projekt zmian zakłada przypisanie istotnego znaczenia w zarządzaniu konwentowi, który czuwać ma nad strategią rozwoju uczelni. Natomiast senat miałby odpowiadać za proces dydaktyczny i badawczy.
Jakość kształcenia
Prelegentka poruszyła również kwestię jakości kształcenia. Podkreśliła, że obecnie poziom kształcenia jest zróżnicowany w poszczególnych uczelniach. Uznała, że przy obecnej skali upowszechnienia szkolnictwa wyższego nie ma możliwości osiągnięcia równej jakości kształcenia we wszystkich uczelniach. Problemem jest obecnie to, że akredytacja służy głównie kontroli warunków studiowania a nie jakości nauki. Ponadto zaniedbywana jest dydaktyka. Natomiast dla pracowników dydaktyczno- naukowych problemem jest brak interaktywnych metod nauczania oraz umiejętności posługiwania się nowoczesnymi technologiami. Pakiet zmian zakłada również, że ośrodki naukowe o najwyższym poziomie nauczania byłyby wyróżniane poprzez dodatkowe środki przeznaczone na angażowanie się we współpracę międzynarodową. Z kolei szkoły wyższe o niższym poziomie nauczania będą mogły liczyć na wsparcie działań rozwojowych.
Według prof. Prawelska-Skrzypek, reforma w polityce szkolnictwa wyższego ma objąć również kwestię ograniczenia dopuszczalnej liczby etatów, na których pracownik naukowy może pracować jednocześnie. Niedopuszczalne powinno być tworzenie jednosobowych organów naukowych. Problemem wydają się również kwestie powiązane z nepotyzmem oraz brakiem transparentności na uczelniach. (opracowała Agnieszka Czarnik, XIX promocja)
|
