10 grudnia 2008 r.

Polska polityka zagraniczna - nowoczesna dyplomacja, współczesne wyzwania

10 grudnia 2008 r. Radosław Sikorski, Minister Spraw Zagranicznych RP, wygłosił wykład zatytułowany Polska polityka zagraniczna - nowoczesna dyplomacja, współczesne wyzwania.

Minister Sikorski wymienił i scharakteryzował sukcesy, jakie jego zdaniem odniosła polska dyplomacja w roku 2008. Należą do nich:
1. Funkcjonowanie w Unii Europejskiej według nowej strategii, zgodnie z którą Polska zrezygnowała z konfrontacji na rzecz negocjacji oraz bardziej realistycznie zdefiniowano interesy narodowe.
2. Partnerstwo wschodnie – Polska wspólnie ze Szwecją zainicjowała próbę integracji sześciu post-sowieckich krajów (Ukraina, Mołdawia, Białoruś, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan) z Unią Europejską, budując w ten sposób swoistą miękką władzę (soft power) UE na wschodzie.
3. Dynamizm polityki regionalnej polegający na budowaniu sojuszy z państwami mającymi podobne zdanie w poszczególnych sprawach, np. w sprawie pakietu klimatycznego.
4. Powrót do dobrych stosunków z Niemcami – odrzucenie roszczeń niemieckich przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, projekt polsko-niemieckiego podręcznika historii.
5. normalizacja w stosunkach polsko-rosyjskich – zdjęcie z Polski embarga na produkty roślinne i zwierzęce w zamian za odblokowanie przez Polskę negocjacji z Rosją w OECD.
6. Porozumienie z USA w sprawie tarczy antyrakietowej, z którego wynikną wymierne korzyści dla polskiej armii i bezpieczeństwa Polski.
7. Wycofanie wojsk z Iraku – Polska wywiązała się z zobowiązań sojuszniczych, a armia zyskała doświadczenie.
8. Reforma MSZ – inwestycje i remonty infrastruktury dyplomatycznej, planowane połączenie MSZ z UKIE.

Za porażkę minister uznał kryzys w sprawie przyjęcia Traktatu Lizbońskiego, co jego zdaniem spowoduje zahamowanie procesu ściślejszej integracji i dalszego powiększania UE. Natomiast za aktualne priorytety polskiej dyplomacji uznał:
1. Polska jako patron integracji w ramach UE.
2. Polska silnym ogniwem NATO.
3. Dbanie o atrakcyjność polskiej marki.
4. Wspieranie Polonii.
5. Skuteczna służba dyplomatyczna.

Radosław Sikorski zdiagnozował również bieżącą sytuację geopolityczną na świecie. Jego zdaniem USA nadal zajmuje dominującą pozycję w światowym układzie sił, jednak Ameryka traci pozycję światowego hegemona. Na arenę światowych stosunków wchodzą bowiem nowe potęgi (Chiny, Indie, Brazylia, itd.). W efekcie powstaje wielobiegunowy system w globalnym układzie sił. Polska musi się przygotować na skutki wynikające z takiego stanu rzeczy. Minister przedstawił listę działań z tym związanych:
1. Dalsza integracja Polski z UE – przyjęcie waluty Euro.
2. Zaangażowanie w politykę wschodnią – rozwijanie dobrobytu w krajach post-sowieckich jest korzystne dla Polski, wspieranie pro-europejskich planów Ukrainy (choć społeczeństwo ukraińskie jest podzielone w tej kwestii).
3. Dwutorowa polityka wobec Białorusi – ostrożny dialog z reżimem i równoczesne wspieranie demokratyzacji i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.
4. Przeciwstawienie się kryzysowi wynikającemu z nowej, agresywnej koncepcji polityki Rosji, w której doktrynie stosowanie siły odgrywa dużą rolę.
5. Zadbanie o przyszłość NATO – Polska ma za zadanie zaangażować się w debatę nad kształtem NATO, jaka rozwinie się z okazji 60-tej rocznicy paktu, gdzie głównym postulatem powinien być powrót do rozwiązań z przeszłości, np. ćwiczeń sztabowych.
6. Aktywność w Afganistanie – priorytetem budowa dobrobytu mieszkańców.
7. Aktywny udział w debacie o bezpieczeństwie europejskim na forum OBWE (w tym dialog z Rosją).
8. Kontynuacja współpracy wojskowej z USA, co wzmocni pozycję Polski na arenie międzynarodowej. Sprzyjającą okolicznością jest fakt, że w administracji nowego prezydenta Baracka Obamy przewidziano miejsca dla  wielu osób sprzyjających Polsce.
9. Do roku 2015 zdecydowana poprawa wizerunku Polski, jako kraju przywiązanego do tradycji, ale równocześnie patrzącego w przyszłość. Należy wykorzystać następujące wydarzenia: 70. rocznica wybuchu II Wojny Światowej i 20. rocznica Okrągłego Stołu w roku 2009 oraz prezydencja Polski w UE w roku 2011.

W podsumowaniu minister stwierdził, że najważniejszą zaletą dyplomaty jest patriotyzm, a głównym zadaniem budowanie systemu stosunków międzynarodowych w taki sposób, aby funkcjonował on znośnie.
Po wystąpieniu ministra doszło do dyskusji. Słuchacze podnosili takie kwestie, jak:
1. co jest największą siłą, a co największa słabością polskiej służby dyplomatycznej?
Minister do słabości zaliczył:
- wadliwą subkulturę w MSZ
- dyskontowanie poleceń ministra (podobnie jak w MON), utrudniające odgórne wdrażanie pomysłów
- zapóźnienie infrastrukturalne (nie wykorzystywanie poczty elektronicznej)
- brak myślenia sieciowego u kadry
- zły stan techniczny placówek.

2. jakie zmiany przeprowadza minister w swoim resorcie?
R. Sikorski wymienił:
- zmianę statutu MSZ pod kątem połączenie z UKIE
- utworzenie komórki bezpieczeństwa w celu sklasyfikowania placówek dyplomatycznych pod kątem bezpieczeństwa
- zmianę zakresu obowiązków attache prasowych pod kątem nowych narzędzi pracy.

3. jakie dla Polski wynikają korzyści ze zmiany relacji z Niemcami?
Szef polskiej dyplomacji zaczął odpowiedź od deklaracji, że odżegnuje się od koncepcji realizacji interesów poprzez targowanie się z innymi graczami. Postawił też hipotezę, że kształt stosunków międzynarodowych zbyt często jest odzwierciedleniem temperamentów polityków. Stwierdził, że bardzo rzadkie są sytuacje, gdzie można coś uzyskać, np. odszkodowania od Niemiec za robotników przymusowych. Wobec tego pozytywne stosunki są celem samym w sobie.

4. czy można ucywilizować polski dyskurs wokół polityki zagranicznej?
Zdaniem ministra spory wewnątrz Polski dotyczą tylko taktyki, a nie celów. Poza tym polityka zagraniczna jest częścią dyskursu, tak ja wszystkie polityki. Stwierdził, że nieporozumienia wynikają głównie z wadliwych zapisów w konstytucji, które nie precyzują podziału kompetencji poszczególnych organów władzy wykonawczej.

5. czy będzie nowy układ stowarzyszeniowy z Niemcami?
Minister na początku skrytykował media, zarzucając im brak rzetelności i stronniczość w relacjonowaniu sytuacji dzieci z mieszanych małżeństw polsko-niemieckich, które się rozeszły. Odnośnie zaś samych stosunków polsko-niemieckich stwierdził, że większość spraw jest uregulowana lub wręcz nadregulowana. Wyraził też pogląd, że gazociąg północny nie będzie szkodził tym stosunkom, gdyż nie zostanie zbudowany.

6. czy to prawda, że Polska zrzekła się kandydowania do Rady Bezpieczeństwa ONZ?
Po potwierdzeniu minister podał następujące przyczyny tej decyzji:
- zbyt mało korzyści dla Polski
- ustępując miejsca Bośni-Hercegowinie Polska poprawi kontakty z tym krajem
- Polska nie miała szans, gdyż Bośnia i Hercegowina jako kraj mały i muzułmański wygrałby głosowanie.
2. czy będą otwierane nowe placówki?
Zostanie otworzony konsulat generalny w Manchesterze (powód: duża liczba polskich emigrantów zarobkowych), konsulat w Islandii (powód ten sam) oraz 3 konsulaty na Ukrainie (do obsługi polskiej mniejszości). Otwarta pozostaje kwestia placówki na Malcie, która być może będzie miała charakter mini-ambasady.

3. jakie działania podjęto w celu zapewnienia warunków lokalowych na czas prezydencji Polski w UE?
Zdaniem ministra wynajęcie powierzchni biurowych potrzebnych do tego celu nie będzie w Warszawie problemem.

4. dlaczego polscy urzędnicy nie mają formalnego obowiązku sporządzania raportów z zagranicznych posiedzeń, w których uczestniczą?
Szef dyplomacji odpowiedział, że jest to kwestia polityki przełożonego i on osobiście nie dopuściłby do takiej sytuacji.(opracował Michał Markocki)

Tekst wykład ministra R. Sikorskiego